Prestigioak erakartzen / bokazioa lausotzen da / ereduak argitzen
Oinarrizko artikulua Science Advances aldizkarian (sarbide irekia) · Bigarren irakurgaia, Mateo efektua (PNAS)
UPV/EHUko Fisikako eta Ingeniaritza Elektronikoko Gradu Bikoitzak plaza mugatuak ditu 2011tik. Bere sarbide-nota urtez urte igo zen, prentsak kontatu zuen, eta kontatzeak gehiago igo zuen, graduak sistemako nota onenak dituzten ikasleak erakarri arte. Irakasleek paradoxa bat deskribatzen dute: sarrerako notak igotzen jarraitzen dute, graduaren barruko batez bestekoak jaisten diren bitartean. Hipotesi bat da prestigioak bokazioz baino estatusez motibatutako ikasleak hautatzen dituela, eta horiek okerrago jasaten dutela ikasketa-plan zorrotza. Galdera da plazen muga kentzeak joera aldatuko lukeen, eta ordenazio baten eta ordenazio horrek sailkatzen duen populazioaren arteko atzeraelikadura-begizta bati buruzko galdera da. Begizta hori ongi aztertutako objektua da sistema sozialen fisikan.
A. Clauset, S. Arbesman eta D. B. Larremore, “Systematic inequality and hierarchy in faculty hiring networks”, Science Advances 1, e1400005 (2015), doi:10.1126/sciadv.1400005. Sarbide irekia; informatikako, enpresako eta historiako kontratazio-sareak artikuluarekin batera argitaratzen dira.
Egileek zein unibertsitatek zeinen doktoreak kontratatzen dituen sarea eraikitzen dute, hortik prestigio-ordenazio bat ateratzen dute bortxaketa minimoen bidez, eta erakusten dute hierarkia merituak bakarrik sortuko lukeena baino askoz aldapatsuagoa dela eta prestigioa ia soilik beherantz hedatzen dela. Prestigioa bere burua indartzen duen aldagaia dela erakusten duen frogarik garbiena da, eta hori da, hain zuzen, gradu bikoitzaren hipotesiak suposatzen duena.
Bigarren irakurgaia: T. Bol, M. de Vaan eta A. van de Rijt, “The Matthew effect in science funding”, PNAS 115, 4887 (2018), abantaila goiztiar bat nola pilatzen den erakusten duen esperimentu naturala.
1. Ikasi. Sareak eta ordenazioak (ondokotasun-matrizeak, grafo zuzenduak, bortxaketa minimoen bidezko ordenazioa, PageRank alderaketa gisa); abantaila metatua eta Mateo efektua; agenteetan oinarritutako modelizazioaren oinarriak eta simulazio estokastiko bat nola balioztatu; Euskadiko unibertsitate-sarbidearen estatistika publikoak, non urtero argitaratzen diren sarbide-notak.
2. Erreproduzitu. Argitaratutako kontratazio-sareak networkx-ekin kargatu, bortxaketa minimoen ordenazioa inplementatu eta artikuluaren irudi nagusiak erreproduzitu: hierarkian behera egiten duten kontratazioen zatia, prestigio-banaketaren forma eta merituan soilik oinarritutako eredu nuluarekiko alderaketa. Argitaratutako zenbakiekin bat etortzea da kontrol-puntua.
3. Hutsuneak aurkitu eta harago joan.
Graduko fisika estatistikoa eta probabilitatea; Python, NumPy, pandas, networkx eta Matplotlib-ekin. Laborategiko lanik ez. Ikasle batentzat egokia; bigarren batek datuen aldea (sarbide-estatistikak) har lezake lehenengoak eredua eraikitzen duen bitartean.